od wirusów do protistów

Dlaczego wirusy nie są uznawane za organizmy żywe?

nie mają budowy komórkowej oraz nie przejawiają samodzielnej aktywności metabolicznej (nie oddychają, nie odżywiają się, nie wydalają)

czym są wirusy pod względem sposobu życia i jakie osiągają rozmiary?

Są wewnątrzkomórkowymi pasożytami. Ich rozmiary są mikroskopijne – od kilku do kilkuset nanometrów

Co to jest wirion

To kompletna cząstka wirusa występująca w środowisku pozakomórkowym, która jest zdolna do atakowania komórek.

Z jakich dwóch głównych elementów składa się każdy podstawowy wirion?

Materiału genetycznego (kwasu nukleinowego). 2. Białkowego płaszcza zwanego kapsydem.

Jakie formy może przybierać materiał genetyczny (genom) wirusów?

Może to być DNA lub RNA (prawie nigdy nie występują jednocześnie). Mogą być one: jednoniciowe, dwuniciowe

Co to są kapsomery i jaka jest funkcja kapsydu?

Kapsomery to niewielkie białkowe jednostki strukturalne, z których zbudowany jest kapsyd. Chroni materiał genetyczny w środowisku pozakomórkowym i umożliwia rozpoznawanie komórek gospodarza.

Skąd pochodzi lipoproteinowa osłonka zewnętrzna u niektórych wirusów?

Część lipidowa powstaje z fragmentu błony komórkowej komórki gospodarza. Część białkowa nalezy do wirusowe.

Jaką rolę pełnią glikoproteiny w osłonce wirusa?

Pełnią funkcję receptorów (odpowiedzialnych za rozpoznawanie i komórki gospodarza) oraz łączą kapsyd z osłonką lipidową.

Jaką budowę ma wirus polio

Jest to wirus bezosłonkowy, a jego materiałem genetycznym jest jednoniciowy RNA (ssRNA).

kwasy nukleinowe u wirusów

wirusy to jedyne „twory”, które jako materiał genetyczny mogą wykorzystywać dwuniciowy RNA (dsRNA) lub jednoniciowy DNA (ssDNA). U organizmów komórkowych to się nie zdarza!

Jakie są cztery główne formy morfologiczne wirusów

1. Forma helikalna (spiralna) 2. Forma bryłowa 3. Forma bryłowo-spiralna 4. Forma kulista

U jakiej grupy wirusów najczęściej występuje forma helikalna?

Występuje często u wirusów roślinnych, a jej przykładem jest wirus mozaiki tytoniu.

Jaki kształt geometryczny najczęściej przybiera forma bryłowa wirusa i gdzie występuje najczęściej?

Najczęściej jest formą 20-ścienną (rzadziej 12-ścienną). Występuje głównie u wirusów zwierzęcych (np. wirus zapalenia wątroby typu A).

Co to są bakteriofagi (fagi) i jaką mają formę morfologiczną?

Są to wirusy atakujące komórki bakterii. Charakteryzują się formą bryłowo-spiralną.

Z jakich trzech głównych elementów zbudowany jest wirion bakteriofaga?

. Z wielościennej główki (w której znajduje się DNA). 2. Z helikalnego ogonka. 3. Z białkowych włókien (wytworów ogonka).

U jakich wirusów występuje forma kulista i co bezpośrednio nadaje im taki kształt? Podaj przykład.

Występuje u wirusów posiadających lipoproteinową osłonkę (np. wirus grypy).

Wskaż elementy budowy wirusa grypy (formy kulistej) idąc od zewnątrz do wnętrza wirionu.

Glikoproteiny osłonki -osłonka lipidowa -kapsyd (o formie helikalnej) - RNA (materiał genetyczny).

Czym jest infekcja (zakażenie) wirusowa?

To wniknięcie wirusa do komórki gospodarza, a następnie jego namnożenie się w jej wnętrzu.

Jak różni się sposób wnikania do komórki bakteriofagów od sposobu wnikania wirusów roślinnych i zwierzęcych?

Bakteriofagi wstrzykują do bakterii genom. Wirusy roślinne i zwierzęce wnikają do komórki w całości, a ich kapsyd rozpada się wewnątrz.

Jaki specyficzny enzym wirusowy biorący udział w powielaniu materiału genetycznego występuje u retrowirusów?

Odwrotna transkryptaza.

Jak zachodzi synteza nowych genomów u wirusów zawierających DNA?

Polega na replikacji DNA z udziałem komórkowego enzymu gospodarza – polimerazy DNA.

Jakie dwa podstawowe cykle infekcyjne wyróżnia się u wirusów w zależności od przebiegu infekcji?

Cykl lityczny oraz cykl lizogeniczny.

Wymień po kolei 4 etapy cyklu litycznego

1. Przyłączenie bakteriofaga do receptorów i wstrzyknięcie genomu. Przyjęcie przez genom fagowy kolistej postaci. 3. Replikacja genomu, ekspresja jego genów i składanie wirusów potomnych. 4. Liza komórki gospodarza i uwolnienie wirusów potomnych.

liza

rozpad

Cykl lityczny

cykl życiowy bakteriofaga polegający na zakażeniu bakterii, produkcji nowych cząstek fagowych, rozpadzie bakterii i uwolnieniu nowych bakteriofagów.

Jakie są 5 etapów cyklu litycznego? Cykl życia wirusów z żywicielami zwierzęcymi

adhezja, penetracja, biosynteza, dojrzewanie i uwalnianie

W jaki sposób wirusy roślinne najczęściej wnikają do wnętrza komórek gospodarza?

Zwykle wnikają przez uszkodzone tkanki rośliny.

Na czym polega różnica w zachowaniu kapsydu podczas wnikania bakteriofagów a wirusów zwierzęcych/roślinnych?

U bakteriofagów: wstrzykiwany jest tylko genom do bakterii. U zwierzęcych/roślinnych: Wirus wnika w całości, a kapsyd rozpada się wewnątrz komórki gospodarza, uwalniając materiał genetyczny.

Jaki enzym komórki gospodarza jest wykorzystywany przez wirusy DNA do syntezy ich nowych genomów?

Polimeraza DNA gospodarza.

Co dzieje się w ostatnim, 4. etapie cyklu litycznego i jaki jest los komórki gospodarza?

Wirusy potomne opuszczają komórkę, co powoduje jej lizę (rozpad/zniszczenie).

Dlaczego wirusy w cyklu litycznym nazywa się „złośliwymi”?

Ponieważ natychmiast przejmują kontrolę nad metabolizmem komórki gospodarza i prowadzą do jej nieuchronnej śmierci (lizy) w celu uwolnienia nowego pokolenia wirionów.

Cykl lityczny Kończy się...

śmiercią (lizą) komórki.

Wirusy DNA Kradną

polimerazę DNA od gospodarza.

Retrowirusy Przynoszą

własną odwrotną transkryptazę.

co to jest transkryptaza

to specyficzny enzym, który potrafi przepisać informację genetyczną z RNA na DNA.

co to jest Odwrotna transkryptaza

Jest to proces odwrotny do tego, co standardowo dzieje się w żywych komórkach (gdzie zawsze przepisuje się DNA na RNA w procesie transkrypcji) – stąd właśnie nazwa „odwrotna”.

Odwrotna transkryptaza faza

wnikniecie, uwolnienie RNA. Odwr. transkryptaza tworzy pasującą nić DNA. Niszczenie wyjściowego RNA, budowa 2 nici DNA 4. Powstaje DNA wirusa-.

Co to jest cykl lizogeniczny, u jakich wirusów zachodzi i jaki jest los zainfekowanej komórki?

u w. łagodnych -bakteriofag -materiał gen.w. wbudowuje się w genom (DNA) komórki gosp., ->profag. W. pozwala komórce żyć i powiela się z nią.

Jak działa cykl lizogeniczny

W przeciwieństwie do cyklu litycznego (który jest agresywny i od razu zabija komórkę), cykl lizogeniczny to strategia „wirusa-szpiega” lub „pasażera na gapę”.

adenowirus,

wirus -składa się z dwuniciowego DNA (dsDNA), kapsydu oraz glikoprotein. Wywołuje choroby górnych dróg oddechowych oraz układu pokarmowego.

7 faz cyklu infekcyjnego adenowirusa (wirusa DNA zwierząt).

1. Adsorpcja – połączenie białek w. z receptorami kom. 2. Wnikanie 3– powielenie w. DNA w j. kom. 4. przepisanie DNA na mRNA 5. synteza białek 6. łączenie DNA i białek w nowe w. 7. Uwolnienie i liza komórki

cykl lizogeniczny to.

jest to cykl infekcyjny charakterystyczny dla wirusów łagodnych (np. bakteriofaga

2 etapy cyklu lizogenicznego u w. z DNA

Transkrypcja: Przepisanie informacji z wirusowego DNA na mRNA (katalizowane przez polimerazę RNA komórki gospodarza). Translacja: Synteza białek wirusowych na rybosomach gospodarza na bazie powstałego mRNA.

Czym są wiroidy?

o najmniejsze znane czynniki zakaźne, zbudowane wyłącznie z kwasu nukleinowego (RNA). są pasożytami roślin

Czym są priony?

To czynniki infekcyjne zbudowane wyłącznie z białka.

Jakie organizmy atakują wiroidy?

są pasożytami roślin

Jak replikują się wiroidy

wykorzystują do tego enzymy (polimerazy)

Skąd biorą się chorobotwórcze priony?

Powstają z prawidłowych białek, które zmieniają swoją strukturę na formę wadliwą

Na czym polega "namnażanie się" prionów?

Białko prionowe styka się z prawidłowym białkiem i wymusza na nim zmianę kształtu. Wywołuje to reakcję łańcuchową.

priony -kogo atakują?

Atakują ludzi i zwierzęta np horoba wśćiekłychkrów

Co łączy wiroidy, priony i wirusy?

1. Mają budowę bezkomórkową.(nie oddychają, nie odżywiają się). Mogą się namnażać wyłącznie wewnątrz żywych komórek

organizmy prokariotyczne (Bezjądrowe) to

organizmy jednokomórkowe lub kolonijne, których cechą charakterystyczną jest brak jądra komórkowego oraz innych organelli otoczonych błoną (takich jak mitochondria, chloroplast czy aparat Golgiego).

Bakterie

Bakterie to grupa organizmów, które nie mają jądra komórkowego, mogą byc jednokomórkowe lub kolonijne

Budowa komórki bakteryjnej

nukleoid, plazmidy, ściana komórkowa, rybosomy, otoczka śluzowa, rzęski i fimbrie

budowa bakterii nukleoid

Obszar cytoplazmy, w którym znajduje się genofor (chromosom bakteryjny) – kolista, podwójna nić DNA zawierająca główne informacje genetyczne.

budowa bakterii Plazmidy:

Małe, koliste cząsteczki DNA niezależne od genoforu. Zawierają geny ułatwiające przeżycie w trudnych warunkach, np. geny oporności na antybiotyki.

budowa bakterii ściana komórkowa

Sztywna struktura nadająca kształt komórce.

budowa bakterii Rybosomy

Struktury odpowiedzialne za syntezę białek (są mniejsze niż u eukariontów).

budowa bakterii otioczka śluzowa

Warstwa zewnętrzna chroniąca bakterię przed wysychaniem lub atakiem układu odpornościowego gospodarza (fagocytozą).

budowa bakterii Rzęski i fimbrie

Rzęski służą do poruszania się, natomiast fimbrie (pili) umożliwiają przyczepianie się do podłoża oraz uczestniczą w procesach paraseksualnych.

budowa bakterii tylakoid

tylko w bakteriach fotosyntetyzujących, uczestniczą w procesie fotosyntezy

-2 grupy bakterii na podstawie budowy ich ściany komórkowej:

Bakterie Gram-dodatnie (G+), Bakterie Gram-ujemne (G-)

Bakterie Gram-dodatnie (G+) (barwienie Grama) fioletowe

Bakterie Gram-dodatnie (G+): Mają grubą warstwę mureiny i kwasów tejchojowych. Barwią się trwale na fioletowo.

Bakterie Gram-ujemne (G-) barwienie na rózowo

Mają cienką warstwę mureiny, ale na zewnątrz niej znajduje się dodatkowa błona zewnętrzna zawierająca lipopolisacharydy (LPS). Są bardziej odporne na niektóre antybiotyki. Barwią się na różowo.

Rozmnażanie bakterii

Bakterie rozmnażają się wyłącznie przez podział komórki.

Formy przetrwalnikowe (Endospory) bakterii

W niesprzyjających warunkach (brak wody, wysoka temperatura) niektóre bakterie odwadniają cytoplazmę, tworzą grubą ścianę i przechodzą w stan anabiozy. Nie służą one do rozmnażania, lecz do przetrwania.

Procesy paraseksualne bakterii

ozwalają na wymianę materiału genetycznego przez

Archeowce (Archebakterie)

Archeowce bardzo stara grupa prokariontów. pod względem biochemicznym i genetycznym są znacznie bardziej zbliżone do organizmów eukariotycznych (jądrowych).

archeowce (Ekstremofile)

Większość archeowców żyje w miejscach, gdzie żadne inne organizmy nie byłyby w stanie przeżyć:

archeowce (Ekstremofile) Termofile:

Żyją w temperaturach bliskich wrzenia wody (np. gejzery, kominy hydrotermalne na dnie oceanów).

archeowce (Ekstremofile) Halofile:

Żyją w środowiskach o skrajnie wysokim zasoleniu (np. Morze Martwe, solniska).

archeowce (Ekstremofile) Metanogeny:

beztlenowce, które jako produkt uboczny metabolizmu wytwarzają metan ($\text{CH} _4$). Żyją w osadach dennych bagien oraz w układzie pokarmowym zwierząt przeżuwających (np. krów).

Cechy wyróżniające budowę archeowców

Brak mureiny, unikalna błona komórkowa, genetyczne podobienstwo do eukariontów

Bakterie samożywne (Autotrofy)

Fotoautotrofy (wykorzystują energię świetlną). Chemoautotrofy (wykorzystują energię chemiczną z utleniania związków nieorganicznych).

Bakterie cudzożywne (Heterotrofy)

pasożyty (pasożytują) saprofity (jedzą martwą materię org.) symbionty- żyją w harmoni z gospodarzem

bakteriach autotroficzne (samożywne).

Fotoautotrofy (fotosyntetyzujące), Chemoautotrofy- chemosyntetyzujące,

protisty- grupa sztuczna (polifiletyczna), ponieważ

nie pochodzą od jednego wspólnego przodka. Do protistów zalicza się te organizmy eukariotyczne, które nie pasują do królestw roślin, grzybow czy zwierząt. Są wśród nich formy jednokomórkowe, kolonialne i wielokomórkowe.

3 grupy protistów ze względu na ich strategię życiową?

zwierzęce (pierwotniaki), roślinopodobne: autotrofy, grzybopodobne: heterotrofy

Protisty zwierzęce (pierwotniaki):

heterotrofy bez ściany komórkowej, zdolne do ruchu.

Protisty roślinopodobne

autotrofy (fotosyntetyzujące), posiadają chloroplast i ścianę komórkową.

Protisty grzybopodobne

heterotrofy (ścianę komórkową mają z chityny lub celulozy), często tworzą śluznie.

Wymień 3 główne sposoby poruszania się protistów zwierzęcych wraz z przykładami struktur.

Ruch pełzakowaty za pomocą nibynóżek (ameba), Ruch wiciowy (świdrowiec), Ruch rzęskowy (u pantofelka)

ak działa osmoregulacja u protistów słodkowodnych i dlaczego morskie jej nie potrzebują?

woda słodka jest hipotoniczna - napływa do wnętrza komórki. usuwają jej nadmiar za pomocą wodniczek tętniących. Protisty morskie (izotoniczne srod), nie potrzebują wodniczek tętniących.