Moja lekcja

Od jakiego pytania odchodzą nowsze ujęcia pochodzenia języka ogólnego?

Od pytania: „który dialekt wygrał?”.

O co pytają nowsze propozycje?

O procesy społeczne, kulturowe, komunikacyjne, piśmienne i normalizacyjne, które doprowadziły do powstania języka ogólnego.

Co krytykował Lewaszkiewicz w dawnym sporze?

Zbyt mocne sprowadzenie problemu do dialektalnej genezy: Wielkopolska czy Małopolska.

Jak według Lewaszkiewicza powstawał język literacki?

Dwustronnie: przez rozwój sprawności leksykalnej, składniowej i stylistycznej oraz przez kształtowanie norm ponaddialektalnych.

Dlaczego język ogólny nie powstał przez proste zwycięstwo jednego dialektu?

Bo polszczyzna zaczęła obsługiwać coraz bardziej złożone funkcje: religijne, prawne, literackie, administracyjne i naukowe.

Jakie języki wysokiego prestiżu wpływały na rozwój polszczyzny?

Łacina i czeski.

Jakie regiony były ważne według Lewaszkiewicza?

Małopolska, Wielkopolska i Mazowsze.

Jak Borawski proponuje patrzeć na historię polszczyzny?

Jako na dzieje używania języka przez wspólnoty komunikacyjne.

Co jest ważne w ujęciu komunikacyjnym Borawskiego?

Kto, gdzie, po co i w jakich instytucjach używał polszczyzny.

Jakie instytucje były ważne dla rozwoju języka ogólnego?

Państwo Piastów, Kościół, kancelarie, sądy, szkoły, miasta, drukarnie, uniwersytet i dwór królewski.

Czym staje się język ogólny w ujęciu komunikacyjnym?

Narzędziem komunikacji ponadlokalnej.

Bez czego według nowszych propozycji nie mógłby powstać język ogólny?

Bez pisma, tekstów, szkół, drukarni i normy.

Jaką rolę odegrała normalizacja?

Utrwalała ponadregionalną postać polszczyzny i kształtowała język literacki.

Jakie wpływy przypisuje się Mazowszu?

Wpływ na zanik samogłosek pochylonych, upowszechnienie przedrostka naj- i przyrostka -ak.

Jakie wpływy przypisuje się Kresom?

Zanik a pochylonego, upowszechnienie przyrostka -icz oraz kresowizmy leksykalne, np. chata, czupryna, hołota, znachor, morda, manowce.

Jaka jest najważniejsza odpowiedź egzaminacyjna do zagadnienia 7?

Polski język ogólny powstał przez współdziałanie dialektów, pisma, instytucji, kontaktów z łaciną i czeskim, druku, szkoły, normalizacji i potrzeb komunikacyjnych całej wspólnoty.

Co akcentuje Ewa Woźniak?

Przełomy społeczno-kulturowe.

Co oznacza rok 966 w ujęciu Woźniak?

Wejście w kulturę pisma.

Co oznaczają pierwsze dziesięciolecia XIII wieku?

Początek upiśmiennienia i utekstowienia polszczyzny.

Co oznaczają lata 20. XVI wieku?

Czas druku i reformacji.

Co oznaczają lata 70. XVI wieku?

Okres kontrreformacji i szkolnictwa jezuickiego.

Co oznacza rok 1773?

Upadek szkolnictwa jezuickiego i początek głębokich przemian.

Co oznacza rok 1918?

Odrodzenie państwa.

Co oznacza rok 1945?

Powstanie nowej wspólnoty językowej.

Co oznacza rok 1989?

Przełom globalizacyjno-technologiczny.

Co pokazuje ujęcie Ewy Woźniak?

Że historia języka ogólnego zależy nie tylko od zmian głoskowych, ale też od historii edukacji, państwa, mediów, technologii i elit.