Moja lekcja

jaki charakter ma odpowiedzialność deliktowa

pierwotny - naprawienie szkody wynika bezpośrednio z naruszenia powszechnie obowiązujących przepisów prawa

jakie są zasady odpowiedzialności odszkodowawczej?

winy, bezprawności, ryzyka, absolutna, słuszności

zasada winy

za szkodę odpowiada podmiot, którego zawinione zachowanie tę szkodę spowodowało

teoria obiektywna zasady winy

możliwość postawienia sprawcy zarzutu niewłaściwego zachowania (patrzymy na zachowanie z zewnątrz)

co jest przedmiotem winy

zachowanie szkodzące. nie stanowią go skutki naruszenia

2 postacie winy umyślnej

zamiar bezpośredni, zamiar ewentualny

zamiar bezpośredni

sprawca chce popełnienia czynu

zamiar ewentualny

sprawca nie chce popełnienia czynu, ale możliwość tego popełnienia przewiduje i się na to godzi

2 postacie winy nieumyślnej

lekkomyślność, niedbalstwo

lekkomyślnosć

sprawca przewiduje popełnienie czynu, ale uważa, że go uniknie

niedbalstwo

sprawca nie przewiduje popełnienia czynu, ale powinien był

czym jest należyta staranność

staranność ogólnie wymagana w stosunkach danego rodzaju

ilekroć ustawa wymaga winy

oznacza to również konieczność wykazania zachowania szkodzącego. żeby można było komuś postawić zarzut zawinionego zachowania, nie może być ono niezgodne z porządkiem prawnym

zasada bezprawności

wymaga niezgodności czynu z prawem

czy mamy okoliczności egzoneracyjne w zasadzie bezprawności

nie wymaga się winy sprawcy

bezprawność względna (akwiliańska)

naruszona norma musi mieć na celu ochronę interesów właśnie poszkodowanego

zasada ryzyka

nie wymaga winy ani bezprawności. pozwala na uwolnienie się od niej po wykazaniu okoliczności egzoneracyjnych

kiedy powstaje odpowiedzialność na zasadzie ryzyka

w stosunku do osób bezpośrednio poszkodowanych, ale także poszkodowanych pośrednio, jeżeli ich uszerbki meiszczą się w zakresie celu ochronnego normy

odpowiedzialność absolutna

bezwzględny charakter odpowiedzialności. brak okoliczności egzoneracyjnych

czy odpowiedzialność absolutna wymaga winy lub bezprawności

nie

przykłady odpowiedzialności absolutnej

odpowiedzialność za podwładnego, odpowiedzialność za fałszywego negotiorum gestora

zasada słuszności

znajduje zastosowanie w tych sytuacjach, gdy ze względu na niespełnienie przesłanek opartych na innych zasadach nie powstałaby

przykłady zasady słuszności

odpowiedzialność odszkodowawcza władzy publicznej, odpowiedzialność w braku osób zobowiązanych do nadzoru, szkoda wyrzadzona przez zwierzęta

czym jest związek przyczynowy

łączy zdarzenie szkodzące z naruszeniem praw lub interesów poszkodowanego, a następnie to naruszenie ze szkodą

funkcja związku przyczynowego

stanowi przesłankę odpowiedzialności i ogranicza jej zakres

teoria adekwatnego związku przyczynowego

sprawca odpowiada jedynie za normalne nastepstwa swojego działania lub zaniechania

test warunku koniecznego - krok I

conditio sine qua non. ustalamy, czy w ogóle istnieje obiektywna więź między zdarzeniem a skutkiem. gdybyśmy hipotetycznie wyeliminowali badane zdarzenie, to skutek i tak by wystąpił?

test adekwatności/normalności następstw - krok II

ustalamy, czy powiązanie przyczynow-skutkowe jst normalne. dokonujemy generalizacji + testu zwiększonego prawdopodobieństwa

generalizacja

odrzucamy wszystkie nietypowe, jednorazowe i niesitotne okoliczności, aby stworzyć uogólnioną, modelową przyczynę

test zwiększonego prawdopodobieństwa

czy tak zgeneralizowana przyczyna każdorazowo, w sposób zauważalny zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia badanego skutku?

causa causae est etiam causa causati

przyczyna przyczyny jest również przyczyną skutku

związek przyczynowy między naruszeniem a szkodą - cel

określenie rozmiaru szkody

jak badamy związek przyczynowy między naruszeniem a szkodą

tylko jeden kork - test CSQN

czy mamy definicje legalna szkody?

nie

czym jest szkoda

uszczerbek, jakiego ktoś doznaje w sferze swojego majątku albo osobowości wskutek zdarzeń naruszających jego autonomię, czyli możność decydowania o sobie i sferze własnych interesów

jak dzielimy szkodę - pierwszy podział

majątkowa i niemajątkowa

szkoda majątkowa - rodzaje

damnum emergens i lucrum cessans

szkoda niemajątkowe - rodzaj

krzywda

czy szkoda ewentualna jest objęta obowiązkiem odszkodowawczym?

nie

lucrum cessans - jakie prawdopodobieństwo

graniczące z pewnością

szkoda - drugi podział

na mieniu i na osobie

szkoda na osobie jest zawsze

majątkowa

szkoda na mieniu jest zawsze

majątkowa

szkoda, by była objęta roszczeniem o jej naprawienie

musi dotykać dóbr prawnie chronionych. naprawieniu podlega tylko szkoda bezprawna

ustalenie rozmiarów szkody - metoda

dyferencyjna

metoda dyferencyjna

obliczenie rozmiaru szkody poprzez porównanie rzeczywistego stanu majątku poszkodowanego ze satnem hipotetycznym, który zaistniałby, gdyby zdarzenie nie zaszło

wadliwa obiektywizacja szkody

błędne praktyki przy ustalaniu rozmiarów szkody i badaniu adekwatności powiązań kauzalnych

ujemny interes poszkodowanego

to, co strona straciła przez wdanie się w kontraktowanie z zastrzeżeniem, że nie dosło do zawarcia skutecznej umowy, a zatem nie powstało roszczenie o jej wykonanie

dodatni interes poszkodowanego

to, co strona miałaby gdyby skutecznie zawarta umowa została wykonana. jest przede wszystkim zaspokajany przez wykonanie umowy.

ciężar dowodu wysokości szkody spoczywa na

powodzie dochodzącym jej naprawienia

zasada pełnego odszkodowania

obejmuje ten uszczerbek poszkodowanego, który przybrał postać strat bądź utraconych korzyści spełniających wymagania co do przyczynowości

zasada restytucji

zakaz wzbogacenia poszkodowanego świadczeniem odszkodowawczym

odpowiedzialność za własne czyny

kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia

kontratypy bezprawności w prawie cywilnym

wykonywanie praw podmiotowych, samopomoc, obrona konieczna, swk, zgoda poszkodowanego, działanie na własne ryzyko

przesłanka winy

odpowiedni stan świadomości. stan wyłączający świadome bądź swobodne powzięcie decyzji wyłącza odpowiedzialność

416 kc

wina organu = wina osoby prawnej

deliktowe wyrządzenie szkody przez kilka osób to

odpowiedzialność solidarna

do grona dłużników solidarnych będą należeć też

podżegacz/pomocnik

kiedy powstają roszczenia regresowe

z momentem naprawienia szkody

jaki charakter mają roszczenia regresowe

pieniężny

czy między dłużnikami regresowymi jest solidarność

nie

szkoda na osobie - na czym polega

obejmuje majątkowe skutki uszkodzenia ciała oraz rozstroju zdrowia

uprawnienie przysługujące poszkodowanemu w wyniku powstania szkody na jego osobie

roszczenie o zwrot kosztów wynikłych z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, żądanie z góry sumy potrzebnej na koszty leczenia i przekwalifikowania

art 444 § 2 kc - uprawnienie do uzyskania renty. kiedy sie należy

1) utrata całkowitej lub częściowej zdolności do pracy zarobkowej 2) zwiększenie się potrzeb poszkodowanego 3) zmniejszenie widoków powodzenia na przyszłość

obiektywizacja renty

uprawnienie do wymiaru renty przysługuje niezależnie od tego, czy poszkodowany w rzeczywistości będzie zaspokajać potrzeby zwiększone zdarzeniem szkodzącym

renta z tytułu zwiększonych potrzeb

ma na celu wynagrodzenie tych potrzeb życiowych poszkodowanego, które zwiększyły się wskutek zdarzenia szkodzącego

renta z tytułu zmniejszenia widoków powodzenia w przyszłości

udaremnienie wskutek zdarzenia szkodzącego szczególnie pomyślnego rozwoju kariery zawodowej, związanego na ogół z uzdolnieniami artystycznymi (pianista)

komu przysługują roszczenia z tytułu kosztów leczenia i pogrzebu

temu, kto je poniósł.

art 446 § 2 kc - renta dla osob bliskich zmarlego

wyrozniamy rente obligatoryjna i fakultatywna. obligatoryjna - jezeli zmarly mial obowiazek alimentacji. czas jej trwania = czas trwania obowiazku alimentacyjnego. renta fakultatywna = przysluguje innym osobom bliskim. musza przemawiac za tym ZWS

kiedy mozna przyznac zamiast renty odszkodowanie jednorazowe

jezeli poszkodowany zglosi tego rodzaju żądanie a za taką zmianą przemawiają ważne powody

objete renta uszczerbki musza miec charakter

trwaly, choc niekoniecznie ograniczony czasowo

czy mozna zadac zmiany wysokosci renty

tak, ze wzgledu na zmiane okolicznosci. kazda ze stron

krzywda

uszczerbek niemajątkowy wynikły z naruszenia dóbr osobistych

jaki jest cel zadośćuczynienia

kompensacja negatywnych odczuć poszkodowanego

kto jest uprawniony do uzyskania zadośćuczynienia

tylko osoba fizyczna

kiedy przedawniaja sie roszczenia deliktowe

uplyw podwojnego terminu: 3 lata od dnia w ktorym poszkodowany dowiedzial sie o szkodzie i osobie zobowiazanej do jej naprawienia oraz 10 lat od dnia, w ktorym nastapilo zdarzenie szkodzace

jezeli szkoda wynikla ze zbrodni lub wystepku, to kiedys ie przedawnia roszczenie?

z uplywem 20 lat od popelnienia przestepstwa, bezwzglednie

ciezar dowodu okolicznosci uzasadniajacych odpowiedzialnosc deliktowa spoczywa

na powodzie, czyli poszkodowanym

czy roszczenie kontraktowe wyłącza roszczenie deliktowe

nie

w przypadku zbiegu roszczeń wybór roszczenia należy do

uprawnionego

culpa in contrahendo

wina w kontraktowaniu

odpowiedzialność deliktowa władzy publicznej - tylko jaka władza

imperium

na zasadach przewidzianych dla odpowiedzialności władzy publicznej mogą odpowiadać

zarówno osoby prawne realizujące władze na mocy prawa, ale te osoby, którym taką realizację zlecono na podstawie porozumień administracyjnych

odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wydaniem aktu normatywnego

gdy szkoda wyrządzona przez wydanie nielegalnego aktu normatywnego, to wymaga prejudycjalnego stwierdzenia tej nielegalności

odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wydaniem orzeczenia lub decyzji

gdy szkoda wynikła z wydania prawomocnego orzeczenia sądowego lub ostatecznej decyzji administracyjnej, pod warunkiem że było to niezgodne z prawem, żądanie naprawienia możliwe jest tylko po prejudycjalnym stwierdzeniu tej niezgodności

Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną niewydaniem orzeczenia lub decyzji

tylko wówczas, gdy obowiązek wydnaia orzeczenia lub decyzji jest przewidziany w przepisie prawa

Odpowiedzialność na zasadzie słuszności

szkody legalne. jeżeli szkoda została wyrządzona przez zgodne z prawem działanie władzy publicznej

culpa in custodiendo

wina w nadzorze

427 kc - odpowiedzialność osób zobowiązanych do nadzoru nad osobą neizdolną do winy ze względu na

wiek bądź niepoczytalność

kto jest odpowiedzialny z 427 kc

każdy, kto z mocy ustawy lub umowy jest zobowiązany do nadzoru

428 kc - odpowiedzialność bezpośredniego sprawcy w sytuacjach gdy:

1. zobowiązany do nadzoru przeprowadził udaną ekskulpację 2) wykazał brak związku przyczynowego między brakiem nadzoru i szkodą 3) brak jest osób zobowiążanych do nadzoru 4) nie można od nich uzyskać pokrycia szkody

429 kc

odpowiedzialność za powierzenie wykonania jakiejś czynności innej osobie. chodzi o czynności przy wykonywaniu czynności powierzonej.

culpa in eligendo

wina w wyborze

co zwolni z odpowiedizalności powierzającego

1) dowód braku winy w wyborze 2) powierzenia wykonania czynności profesjonaliście

odpowiedzialność za podwładnego

relacja typu przełożony - podwładny, zakładająca podleganie kierownictwu przełożonego i obowiązek stosowania się do jego wskazówek

czynność szkodząca musi być podjęta przez podwładnego

przy wykonywaniu powierzonej czynności

odpowiedzialność z 430 kc to odpowiedzialność

absolutna - brak okoliczności egzoneracyjnych

kto ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzona przez zwierzę

ten, kto zwierze chową, względnie się nim posługuje. tytuł prawnorzeczowy nie ma znaczenia

czy przepisy KC dotyczą szkód wyrządzonych przez zwierzęta żyjące w stanie dzikim

nie

433 kc - odpowiedzialność kogo i za co

za wyrzucenie, wylanie lub spadnięcie jakiegoś przedmiotu z pomieszczenia.

kto jest dłużnikiem w przypadku odpowiedzialności za wyrzucenie, wylanie bądź spadnięcie

osoba zajmująca pomieszczenie, habitator

odpowiedzialność zajmującego pomieszczenia oparta jest na zasadzie

ryzyka

okoliczności egzoneracyjne - odpowiedzialność zajmującego pomieszczenie

1) siła wyższa 2) wyłączna wina poszkodowanego 3) wyłączna wina osoby trzeciej

odpowiedzialność za zawalenie się budowli bądź oderwanie jej części

odpowiedzialność ponosi samoistny posiadacz budowli

kiedy samoistny posiadacz budowli odpowiada

kiedy przyczyną zdarzenia szkodzącego był brak utrzymania budowli w należytym stanie lub wada w budowie

okoliczności egzoneracyjne - odpowiedzialność samoistnego posiadacza budowli

siła wyższa, wyłączna wina poszokodwanego, wyłączna wina osoby trzeciej, niezawinione zachownaie poszkodowanego albo osoby trzeciej

odpowiedzialność za produkt niebezpieczny

element prawa konsumenckiego - rzecz należy do rzeczy zwykle przeznaczanych do osobistego użytku, a szkoda podlegająca naprawieniu nie obejmuje korzyści, jakie poszkodowany mógłby osiągnąć w związku z używaniem

co może być produktem niebezpiecznym

każda rzecz ruchoma, a także części składowe nieruchomości

czym jest produkt niebezpieczny

produkt, który nie zapewnia bezpieczeństwa, jakiego można oczekiwać, uwzględniając jego normalne użycie

kiedy należy oceniać bezpieczeństwo produktu niebezpiecznego

z uwzględnieniem okoliczności istniejących w czasie wprowadzania go do obrotu

kiedy odpowiada producent produktu niebezpiecznego

1) kiedy go wytworzył 2) wprowadził do obrotu w zakresie działalności gospodarczej

odpowiedzialność producenta za produkt niebezpieczny - czy jest zależna od winy?

nie

kiedy producent produktu niebezpiecznego nie odpowiada?

kiedy w momencie wprowadzenia produktu do obrotu niebezpiecznych właściwości nie można było przewidzieć, względnie wynikały z zastosowania przepisów prawa

odpowiedzialność za produkt niebezpieczny to odpowiedzialność na zasadzie

ryzyka

okoliczności egzoneracyjne - odpowiedzialność za produkt niebezpieczny

1) ujawnienie się niebezpiecznych właściwości po wprowadzeniu produktu do obrotu 2) ryzyko rozwoju 3) związek między niebezpieczeństwem produktu a zastosowaniem przepisów prawa

co obejmuje odpowiedzialność za produkt

uszczerbki majątkowe i niemajątkowe

roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej przez produkt przedawnia się z upływem lat

3 od dnia, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia, i termin 10 lat bezwzględny

odpowiedzialność za szkody wyrządzone w związku z ruchem przedsiębiorstw i użyciem elementarnych sił przyrody

za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną przez przedsiębiorstwo lub zakład wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody odpowiada prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład

kiedy przedsiębiorstwo lub zakład są wprawione w ruch za pomocą sił przyrody

gdy ich funkcjonowanie opiera się na użyciu urządzeń przetwarzających energię pochodząca z przyrody

przyczyną szkody w ramach odpowiedzialności za ruch przedsiębiorstwa nie musi być

zastosowanie konkretnej maszyny - wystarczy, by było nią rozumiane funkcjonowanie przedsiębiorstwa bądź zakładu, którego działalność w istotnym stopniu wykorzystuje użycie sił przyrody

odpowiedzialność za ruch przedsiębiorstwa nie powstaje gdy

1) siła wyższa 2) wyłącznie z winy poszkodowanego 3) osoba trzecia, za którą prowadzący nie ponosi odpowiedzialności

odpowiedzialność za ruch przedsiębiorstwa - na czym polega wina poszkodowanego

niedołożenie przezeń staranności, jakiej wymaga się od osoby rozważnej, o ile poszkodowany był do tego zdolny

odpowiedzialność za szkody wyrządzone ruchem mechanicznych środków komunikacji

ponosi samoistny posiadacz. również zależny. ale nie dzierżyciel.

cechy pojazdu mechanicznego

1) ma silnik 2) służy komunikacji 3) jest zdolny do ruchu we względnie nieograniczonym zakresie

czy jest możliwy zbieg norm z odpowiedzialności za ruch przedsiębiorstwa i pojazd mechaniczny

nie

jak rozumieć pojęcie ruchu pojazdu

szeroko. obejmuje nie tylko sytuacje, gdy włączony jest silnik pojazdu, ale cały okres między rozpoczęciem jazdy i jej ukończeniem w miejscu przeznaczenia

kiedy mamy do czynienia ze szkodą wyrządzona przez ruch

wystarczy, by ruch pojazdu stanowił conditio sine qua non uszczerbku

okoliczności egzoneracyjne - ruch

1) siła wyższa 2) wina osoby trzeciej, za którą poszkodowany nie ponosi odpowiedzialności

w razie zderzenia się mechanicznych środków komunikacji stosujemy

zasady ogólne

w przypadku osób przewożonych z grzeczności stosujemy

zasady ogólne

odpowiedzialność za szkody poniesione w cudzym lub wspólnym interesie

gdy ktoś doznał straty w celu odwrócenia grożącej drugiemu szkody albo odwrócenia wspólnego niebezpieczeństwa

odpowiedzialność za szkody poniesione w cudzym lub wspólnym interesie - jakie musi być zagrożenie szkodą

bezpośrednie