Moja lekcja

ile % wody na ziemi jest zgromadzona w morzach i oceanach? A co to pozostałe 3%

37%, wody słodkie znajdujce sie w wiekszosci w lodowcach

retencja

czasowe zatrzymanie wody

sublimacja

przechodzenie lodu w gaz

inflatyzacja

wsiakanie

ewapotranspiracja

parowanie z gleby

transpiracja

parowanie z roślin

prad

to potężne rzeki przepływajace po powierzchni oceanu o szerokosci od 600m do 2 km

prad zimny

wody zimniejsze od otaczajacych

prad ciepły

wody cieplejsze od otaczajacych

falowanie

wywołane wiatrem

tsunami

potężne fale wywołane trzęsieniem ziemi lub wybuchem wulkanu

sejsze

polega na podnoszeniu i opadaniu wody na przemian w przeciwnych częściavh zbiornika wywołane kierunkiem wiatru

upwelling

to wypływanie na powierzchnie zimnej głebinowej wody zawierajcej substancje odżywcze, najczęsciej w strefie równikowej

pływy morskie

to podnoszenie i opadanie wody przez wzajemne przyciaganie sie Ziemii, słońca i księżyca

przypływ

podnoszenie się poziomu wody

odpływ

opadanie poziomu wody

typ morza przybrzeżny

oddzielone od oceanu wyspami lub półwyspami np. japońskie, ochockie

typ morza wewnatrzkontynentalny

łacza się ze sob przez cieśniny otoczone ladami np. bałtyckie

typ morza międzywyspowe

między wyspami np. Celebes, Jamajskie

typ morza międzykontynentalne

między kontynentami np. czerwone

typ morza otwarte

szeroko łaczy sie z oceanem np. arabskie

temperatura wód oceanicznych

najcieplejsze sa w strefie międzyzwrotnikowej ok. 30 a najzimniejsze w strefie okolobiegunowej -2, poniżej 1500m woda ma temp stała 1-4 stopnia

zasolenie oceanów

średnia ok. 30promili najbardziej zasole rone w strefie zwrotnikowej m. czarne i martwe ok. 40promili zasolenia

obszary bezodpływowe

miejsca gdzie rzeki kończa swoj bieg w jeziorach lub wsiakaja się w ziemie

rzeka głowna

wpływa bezpośrednio do morza lub oceanu

dorzecze

to obszar z którego rzeka głowna odprowadza swoje wody

zlewisko

to zespół dorzeczny który trafia do tego samego morza lub oceanu

ustrój rzeki

składa sie z rodzju silnika i miernosci przepływów

ustrój śnieżny

to maksymalne stany i przepływy wód wiosna w czasie roztopów np. rzeka lena

ustrój lodowcowy

maksymalne stany i przeplywy wod latem w czasie topnienia lodowca

ustrój deszczowy

dzieli się na ustrój deszczowy równikowy, monsunowy, oceaniczny, zwrotnikowy

ustrój złozony

maksymalne stany i przeplywy wod wiosna

znaczenie gospodarcze rzek

transport, zrodlo wody, nawadnia gleby, zyja tam ryby

typy jezior polodowcowe

rynnowe- Goplo, hancza, morenowe-sniardwy, mamry, cyrkowe- wielki staw, morskie oko

typy jezior kraterowe

wystepuja w kraterach wygaslych wulkanow

typy jezior przybrzezne

np. jamno, garbno, łebsko

typy jezior tektoniczne

wystepuja w nieckach, zapadliskach, rowach tektonicznych np. J bajkał i tanganika

typy jezior reliktowe

powstaja przez oddzilenie się mórz przez podnoszenie i opadanie skorupy ziemskiej lub przez obnizenie sie poziomu morza np. m kaspijskie

typy jezior deltowe

powstaja w delcie rzeki czyli tak gdzie uchodzi domorza lub oceanu

typy jezior krasowe

powstaja w obrebie wapiennych skał

typy jezior sztuczne

zegrzyńskie, solińskie, włocławskie, turawskie, tocztyńskie

znaczenie przyrodnicze jezior

zrodlo picia dla ludzi i zwierzat, tworzy mikroklimat, zyja tam zwierzeta

znaczenie gospodarcze jezior

chronia przed powodziami, wytwarzaja prad, zrodło zarobku

największy ladolodód

antarktyda grubośc lodu siega tak do 4,5 km

lodowiec

sklada sie z pola firnowego tam gdzie pada snieg i przetwarza sie w lód i z jezora lodowcowego splywajacego po granicy wiecznego sniegu

granica wiecznego sniegu

to miejsce w ktorym napada wiecej sniegu niz jest w stanie stopniec najwyzej przepiega w strefie zwrotnikowej ok 6 km.n.p. m a najnizej w strefie okolobiegunowej 0m.n.p.m

typy lodowcow

alpejski- w alpach, norweski w g. skandynawskich w norwegi, himalajski- w himalajach, piermontowy- w g, skalistych w USA

wieczna zmarzlina

to zamarzniety lod siegajacy nawet do kilkuset m glebokosci. znjaduje sie w polnocnej kanadzie i na syberii

typy wod podziemnych

zaskórne iezdatne do picia, gruntowe- przefiltrowane nadaja sie do picia, wgłebne- znajduja sie w warstwach wodonosnych pokrytymi skalami nieprzepuszcalnymi, głebinowe- całe pokryte skalami nieprzepuszczalnymi