Moja lekcja

1

Abakus -czworoboczna płyta będąca najwyższą częścią głowicy kolumny, pośrednicząca wraz z nią w przenoszeniu ciężaru belkowania na trzon kolumny.

2

Absyda- pomieszczenie na rzucie półkola, półelipsy lub wieloboku, dostawione do bryły budynku, często świątyni i otwarte do jej wnętrza.

3

Aedicula (edicula, edykuła, edykuł)- termin oznaczający miniaturową budowlę, zazwyczaj kapliczkę lub niszę, stanowiącą oprawę dla posągu, wizerunku bóstwa lub innego świętego przedmiotu.

4

Agora- centralny plac miejski, pierwowzór rynku, miejsce zgromadzeń publicznych, handlu, debaty politycznej i religijnej, otoczone często stoami (halami kolumnowymi) i ważnymi budynkami (świątynie, urzędy).

5

Akant- Motyw ten jest najbardziej znany jako ozdoba kapitela (głowicy) kolumny korynckiej.

6

Akropol ateński - to wapienne wzgórze o wysokości ok. 156 m n.p.m., stanowiące najważniejszy zabytek Grecji i symbol cywilizacji antycznej

7

Akroterion, akroterium – terakotowa, marmurowa lub brązowa dekoracja, która wieńczyła szczyt i boczne narożniki frontonu w klasycznych budowlach greckich i rzymskich.

8

Akwedukt- to konstrukcja inżynieryjna służąca do doprowadzania wody z odległych, wyżej położonych źródeł do miast lub pól

9

Alkierz-narożna część budynku (najczęściej dworu lub pałacu), która wyraźnie występuje z głównej bryły obiektu.

10

Ambit- charakterystyczne, wąskie przejście biegnące wokół prezbiterium (części za ołtarzem) w kościołach

11

Amfilada układ pomieszczeń to po prostu pomieszczenia na jednej osi połączone wejściami

12

Amfiteatr to rodzaj odkrytej budowli o kształcie elipsy lub koła, wyposażonej w centralną arenę oraz otaczającą ją widownię, która wznosi się schodkowo

13

Anta-występujące w świątyniach greckich odcinki ścian bocznych nawy (naos) wysunięte przed ścianę frontową lub znajdujące się na zakończeniu tychże ścian prostopadłościenne pogrubienie

14

Antaba - rodzaj stałego lub ruchomego uchwytu wykonane

15

Antresola to półpiętro, czyli dodatkowa przestrzeń użytkowa wewnątrz pomieszczenia o wysokim suficie, stanowiąca górną część kondygnacji, ale nie osobną kondygnację

16

Arabeska- to dekoracyjny ornament roślinny, oparty na stylizowanych, przeplatających się wiciach roślinnych, liściach i pędach, często z dodatkiem elementów abstrakcyjnych lub geometrycznych,

17

Architraw

18

Archiwolta-zdobione ornamentami, profilowane lico łuku, arkady zamykającej portal lub każdy inny łukowo u góry zakończony otwór w ścianie budowli, najczęściej bogato zdobione.

19.

Arkada

20.

Astragal- rodzaj uwypuklonego ornamentu ciągłego utworzonego z pasma perełek oddzielonych pionowymi krążkami w postaci podwójnych soczewek.

21

Atlant-postać muskularnego mężczyzny podtrzymującego głową, barkami lub rękami element architektoniczny, podpora zastępująca filar, kolumnę.

22

Atrium

23

attyka

24

Baptysterium-to budowla, kaplica lub wydzielone miejsce przy kościele przeznaczone do obrzędu chrztu, a także sama misa (sadzawka chrzcielna) do zanurzania w wodzie.

25

Barbakan-element fortyfikacji wznoszony przed linią murów obronnych, zazwyczaj na planie koła, służący do osłony bramy miejskiej lub zamkowej.

26

Basteja (inaczej rondel) to niska, przysadzista budowla obronna o narysie półkolistym, podkowiastym lub wielobocznym, wysunięta przed lico murów obronnych.

27

Bastion- Był to element umocnień, który wysunięty był poza linię murów. Bastion ma kształt pięcioboczny

28

Baszta – budowla obronna, stanowiąca element starożytnego i średniowiecznego muru obronnego w postaci wysunięcia jego fragmentu przed lico i wzniesienia ponad jego poziom.

29

Baza – dolna część, podstawa kolumny, pilastra lub filaru stosowana w porządkach architektonicznych

30

Bazylika- plan wielonawowej świątyni chrześcijańskiej, w której nawa główna jest wyższa od naw bocznych i posiada własne okna nad ich dachami.

31

Belkowanie- Składa się z trzech części: architrawu, fryzu i gzymsu.

32

Belweder- pojęcie architektoniczne oznaczające pawilon ogrodowy, willę lub nadbudowę z tarasem oferującą rozległą panoramę

33

Biforium- arkadowe okno lub przeźrocze podzielone najczęściej kolumienką lub słupkiem na dwie części.

35

Blenda- oznacza płytką wnękę architektoniczną (ślepe okno),

36

Boniowanie- technika architektoniczna polegająca na tworzeniu ozdobnych żłobień (tzw. boni) na elewacji budynku

37

Bordiura- dekoracyjny pas z ornamentem (roślinnym, geometrycznym, figuralnym), stosowany jako obramowanie

38

Brona- ciężka, ruchoma krata (drewniana lub metalowa) zamykająca prześwit bramy warownej

39

Bukranion – reliefowy motyw dekoracyjny w postaci byczej głowy lub czaszki

40.

Bulaj- popularna nazwa na okrągłe okno, inspirowane oknami na statkach

41

Cerkiew

42

Cios- starannie obrobiony, prostopadłościenny blok kamienny (lub betonowy) używany do budowy ścian (mur ciosowy), łuków czy sklepień

43

Clerestorium – architektoniczny termin oznaczający ścianę z oknami wystawioną ponad dach nawy bocznej,

44

Czołganka, znana również jako żabka, to kamienna ozdoba architektoniczna. Ma kształt stylizowanego, zwiniętego liścia, pączka lub haka.

45

Dansker- lub gdanisko, danzker) to specyficzny element architektury obronnej, zwłaszcza krzyżackich zamków, będący wieżą lub wykuszem umieszczonym na zewnątrz murów obronnych, nad fosą lub rzeką.

46

Dolmen- prehistoryczna budowla megalityczna, rodzaj grobowca z okresu neolitu, składająca się z dużych, pionowo ustawionych głazów

47

Echinus-Stanowi zaokrągloną część u dołu głowicy, która łączy trzon kolumny z kwadratowym abakusem (płytą) powyżej

48

empora- element architektoniczny w postaci galerii, trybuny lub antresoli, najczęściej w kościołach, ale także w pałacach i zamkach, służący do wydzielenia przestrzeni dla określonych grup

49

Entasis – lekka wypukłość, wybrzuszenie trzonu kolumny w porządku doryckim

50

Entre cour et jardin -między dziedzińcem a ogrodem to typ symetrycznego założenia pałacowo-parkowego, gdzie główny budynek dominuje między reprezentacyjnym dziedzińcem honorowym a formalnym, regularnym ogrodem z tyłu

51

Esownica w architekturze to dekoracyjny element w kształcie litery "S", złożony z dwóch zawiniętych wolut, używany do podtrzymywania gzymsów, balkonów

52

Facjata- oznaczający wysunięte poddasze z oknem, często z osobnym daszkiem, będące częścią bryły budynku, ale stanowiące wydzielone pomieszczenie

53

Fasada to zewnętrzna, zazwyczaj frontowa i najbardziej reprezentacyjna ściana budynku,

54

faseta- o skośne ścięcie narożnika lub krawędzi, które może być elementem dekoracyjnym

55

Feston- ozdobny element dekoracyjny przypominający girlandę, draperię lub półwieniec z tkaniny, kwiatów, liści i owoców, zwieszający się z dwóch punktów

56

Forum- wywodzi się ze starożytnego Rzymu i oznacza centralnie położony, wielofunkcyjny plac publiczny, otoczony budynkami użyteczności publicznej i kolumnadami.

57

Foyer-to reprezentacyjna przestrzeń wejściowa, hol lub korytarz w budynkach publicznych (jak teatry, sale koncertowe, hotele)

58

Fronton- przyczółek – niski szczyt nad portykiem, o różnym kształcie, ograniczony krawędziami bocznymi dachu dwuspadowego

59

Fryz- pośredni, poziomy człon belkowania z reguły położony między architrawem i gzymsem

60

krępowanie gzymsu, wyłamanie części belkowania znajdującej się nad kolumną lub pilastrem

61

Glif-skośne ścięcie ościeży okiennej lub drzwiowej, poszerzające otwór i wpuszczające więcej światła

62

Głowica (kapitel)

63

gont- Gonty dachowe to pokrycie dachowe składające się z pojedynczych, zachodzących na siebie elementów.

64

Gurt- poprzeczny łuk konstrukcyjny (z cegły lub kamienia) wzmacniający i dzielący sklepienie

65

Gutty- ozdoby w kształcie cylindrycznych lub stożkowych stylizowanych kropli, charakterystyczne dla porządku doryckiego

66

Gzyms

67

Herma- element dekoracyjny w formie czworokątnego słupka (filaru), zwężającego się ku dołowi, który wieńczy rzeźba głowy lub popiersie.

68

Hurdycja- drewniany ganek w średniowiecznym budownictwie obronnym, znajdujący się w górnej części murów obronnych

69

Hypocaustum- rzymski system centralnego ogrzewania / ogrzewania podłogowego

70

Iglica- to pionowy element wieńczący budowlę, najczęściej o kształcie bardzo smukłego ostrosłupa lub stożka.

71

Ikonostas to wysoka, ozdobna ściana z ikonami, która w cerkwiach i kościołach wschodnich oddziela nawę (przestrzeń dla wiernych) od ołtarza

72

Impost- element pośredni w formie płyty lub bloku, umieszczony pomiędzy głowicą kolumny (lub filara) a nasadą łuku

73

Insula- w starożytnym Rzymie miejski wielopiętrowy dom czynszowy albo zespół mieszkaniowy

74

Kampanila- samodzielnie stojąca dzwonnica kościelna, charakterystyczna dla architektury włoskiej

75

Kampanula- ozdobny motyw roślinny w kształcie dzwonków, często zwisających w formie girland (festonów)

76

Kanelura- – płytkie, wklęsłe pionowe wyżłobienia, zdobiące na całej długości trzon kolumny lub pilastra.

77

Kariatyda- to architektoniczna podpora w kształcie rzeźby kobiety, która dźwiga na głowie elementy budowli, np. belkowanie, balkon, pełniąc rolę kolumny, znana ze starożytnej Grecji

78

Kartusz- o ozdobne obramowanie (często w kształcie tarczy, owalu, czy serca) dla herbu, inskrypcji, malowidła, płaskorzeźby lub monogramu

79

Kaseton

80

Kimation-ciągły ornament rzeźbiarski lub malarski, umieszczany na budowlach

81

Kliniec- cios kamienny lub cegła o kształcie klina, kluczowy dla stabilności łuków i sklepień

82

Klinkier- wszechstronny, trwały materiał ceramiczny wypalany w wysokiej temperaturze,

83

Koncha- półkoliste sklepienie nad wnęką w kształcie połowy kopuły, przypominające kształtem muszlę

84

Konsola- element architektoniczny w postaci ozdobnego wspornika, wykonany z kamienia, cegły lub drewna, podpierający rzeźbę, gzyms, balkon, kolumnę

85

Kopuła

86

Kotew- element konstrukcji stosowany do mocowania (kotwienia) monolitycznego podłoża,

87

Krążyna

88

Kroksztyn- architektoniczny element podtrzymujący (np. balkon, wykusz, ganek, gzyms), osadzony w ścianie i wydatnie z niej wystający

89

Kromlech

90

Krużganek- zadaszony korytarz lub galeria, okalająca najczęściej wewnętrzny dziedziniec (wirydarz) budynku, otwarta na niego rzędami kolumn lub filarów zakończonych arkadami

91

Krypta- przesklepione pomieszczenie znajdujące się pod posadzką kościoła, pierwotnie służące do przechowywania relikwii,

92

Kwiaton

93

Lektorium- murowana lub drewniana przegroda oddzielająca w kościołach katedralnych i klasztornych przestrzeń przeznaczoną dla księży lub zakonników (prezbiterium) od części, w której mogły przebywać osoby świeckie (nawy głównej).

94

Lizena- płaski, pionowy występ w murze zewnętrznym.

95

Loggia

96

Lukarna, gibel- element architektoniczny umieszczony na/w dachu, doświetlający poddasze.

97

Machikuł- element obronny, budowany w górnej części murów obronnych,

98

Maculec- w budownictwie: otwory o przekroju czworokątnym, pozostawione w murze po poziomych belkach rusztowania, na których układane były pomosty z desek (leżnie)

99

Maswerk

100

Maszkaron

101

Meander

102

Meczet

103

Metopa-

104

Minaret-wysoka, smukła wieża przy meczecie, z której muezin wzywa wiernych do modlitwy

105

Nadświetle

106

Obelisk

107

Oculus

108

Opaska- detalu wykończeniowego wokół otworu lub elementu konstrukcyjnego

109

Palazzo in fortezza- specyficzny rodzaj pałacu, posiadający cechy obronne

110

Palmeta

111

Panoplia - bogaty motyw dekoracyjno-symboliczny, przedstawiający skrzyżowane elementy uzbrojenia – tarcze, miecze, zbroje, hełmy, sztandary

112

pendentyw - element narożny w kształcie sferycznego trójkąta, który umożliwia płynne przejście z kwadratowej

113

Peripteros- świątynia grecka

114

Pilaster- przyścienny filar

115

Pinakiel

116

Plafon-historyczny, duży dekoracyjny element sufitu (z malowidłami, sztukaterią)

117

Płycina-element dekoracyjny w kształcie fragmentu płaszczyzny (ściany, stropu, elewacji) ujęty w obramowanie

118

Podcień- otwarta przestrzeń w przyziemiu budynku, ograniczona filarami, kolumnami lub arkadami, stanowiąca integralną część bryły obiektu

119

Portal

120

Porte-fenetre- odnosi się do wysokiego okna sięgającego od podłogi do sufitu, pełniącego funkcję drzwi, za którymi znajduje się zazwyczaj jedynie balustrada (balkon francuski

121

Portyk to element architektoniczny w postaci otwartego, zadaszonego ganku wspartego na kolumnach (lub filarach), który poprzedza wejście do budynku, tworząc reprezentacyjną część fasady.

122

Porządki architektoniczne- toskański, dorycki, joński, koryncki, kompozytowy

123

Prezbiterium- przestrzeń w kościele przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej.

124

Propyleje-monumentalna brama wznoszona na prostym planie, o jednym przejściu. (Grecja)

125

Prostylos-budowla w starożytnej Grecji pełniąca funkcję „domu bóstwa”, mieszcząca posąg będący przedmiotem kultu.

126

Pylon- – wieża o prostokątnej podstawie, wznoszona parami i zwężająca się ku górze

127

Rocaille- motyw dekoracyjny w postaci ornamentu charakterystyczny dla zdobnictwa architektury rokokowej.

128

Rotunda

129

Rozeta

130

Rustyka- sposób dekoracyjnego obrobienia faktury powierzchni muru kamiennego lub kamiennej okładziny ściennej, tak aby miały surowy wygląd.

131

Ryzalit- występ z lica w elewacji budynku od kilkudziesięciu centymetrów do kilkakrotności tej wielkości, jednak mniejszy niż wielkość bocznego skrzydła budowli.

132

Rygacz- ozdobne i funkcjonalne zakończenie rynny dachowej

134

Sgraffito- Technika sgraffita ściennego polegała na nakładaniu kolejnych, kolorowych warstw tynku lub kolorowych glin i na zeskrobywaniu fragmentów warstw wierzchnich w czasie

135

Skarpa- pionowy element konstrukcyjny budowli, mur odchodzący prostopadle na zewnątrz od ściany wysokiego budynku w postaci filara.

136

Służka- element pełniący statyczną funkcję przenoszenia, za pośrednictwem żeber, ciężaru sklepienia krzyżowo-żebrowego na podłoże

137

Spolium- ponowne wykorzystanie starszego elementu architektonicznego (kolumny, kamiennego detalu itp.) w nowym budynku.

138

Supraporta- naddźwiernik, dekoracyjne panneau lub płyta umieszczone nad drzwiami, ujęte w obramowanie z drewna lub stiuku

139

Sygnaturka- oznaczające najczęściej małą wieżyczkę kościelną z dzwonkiem

140

Świetlik- przeszklona konstrukcja na dachu lub nad drzwiami, pełniąca funkcję przede wszystkim doświetlenia pomieszczeń.

141

Bęben (tambur) – część budynku na rzucie koła, wieloboku lub elipsy, stanowiąca podbudowę pod kopułę lub hełm.

142

Tralka (balas) to pionowy, profilowany słupek balustrady, który łączy poręcz z podłożem

143

Triforium

144

Tryglif

145

Tympanon

146

Wimperga

147

Wole oko

148

Woluta- element architektoniczny i motyw ornamentacyjny w formie spirali lub zwoju.

149

Wykusz- stanowiąca wystający z lica elewacji fragment budynku poszerzający przylegające wnętrze, nadwieszony powyżej parteru o wysokości jednej lub kilku kondygnacji[

150

Ziggurat

151

Zwornik

152

Żabka

153

Żebro