biologia instant

Co to są pierwiastki biogenne?

Najważniejsze pierwiastki budujące organizmy żywe: C (węgiel), H (wodór), O (tlen), N (azot), P (fosfor), S (siarka)

Jaką rolę pełni węgiel (C)?

Jest podstawą wszystkich związków organicznych.

Jaką rolę pełni wodór (H)?

Współtworzy wodę i umożliwia reakcje chemiczne.

Jaką rolę pełni tlen (O)?

Bierze udział w oddychaniu komórkowym i uzyskiwaniu energii.

Jaką rolę pełni azot (N)?

Jest składnikiem białek i DNA.

Jaką rolę pełni fosfor (P)?

Wchodzi w skład DNA i ATP.

Jaką rolę pełni siarka (S)?

Występuje w niektórych białkach.

Jakie związki zaliczamy do organicznych?

Białka, tłuszcze, cukry i kwasy nukleinowe.

Jakie funkcje pełnią białka?

Budulcową (mięśnie), enzymatyczną (przyspiesza reakcje), transportową (pomoga przenosić stuff w organiźmie) i odpornościową (zwalcza bad guys)

Jakie funkcje pełnią tłuszcze? (lipidy)

Zapas energii (zapas awaryjny. ciało używa tłuszczu jak nie ma jedzonka albo potrzebuje więcej energii), izolują termicznie (pomagają ciału utrzymać ciepło) i budują błony komórkowe.

Jakie funkcje pełnią węglowodany? (cukry)

Są głównym źródłem energii (szybka energia bo od razu się trawią)

Jaką rolę pełni woda?

Jest rozpuszczalnikiem (transport substancji), reguluje temperaturę i bierze udział w reakcjach chemicznych.

Jaką rolę pełnią sole mineralne?

Budują kości i zęby, regulują pracę mięśni i nerwów, wpływają na równowagę wodną. (utrzymanie odpowiedniej ilości wody w organiźmie)

Z czego zbudowana jest błona komórkowa?

Głównie z fosfolipidów, glikolipidów i białek.

Co oznacza, że fosfolipidy są amfipatyczne?

Mają część hydrofilową i hydrofobową.

Jak ustawiają się fosfolipidy w błonie?

Hydrofilowe główki są skierowane do wody, a hydrofobowe ogony do siebie.

Dlaczego błona komórkowa jest płynna?

Fosfolipidy nie są połączone na sztywno i mogą się przemieszczać.

Co to jest dwuwarstwa lipidowa?

Dwie warstwy fosfolipidów tworzące błonę komórkową.

Jakie są rodzaje białek błonowych?

Integralne (wewnątrz błony) i powierzchniowe (poza warstwą lipidową)

Jakie funkcje pełnią białka błonowe?

Transportują substancje, odbierają sygnały i wzmacniają błonę.

Co oznacza półprzepuszczalność błony?

Błona przepuszcza tylko wybrane substancje.

Co to jest glikokaliks?

Warstwa cukrowa na zewnętrznej stronie błony komórkowej.

Jakie funkcje pełni glikokaliks?

Ochronną i rozpoznawania komórek.

Na czym polega dyfuzja prosta?

Małe cząsteczki przechodzą przez błonę zgodnie z gradientem stężeń.

Na czym polega dyfuzja ułatwiona?

Substancje przechodzą przez białka kanałowe lub nośnikowe (są za duże żeby przejść normalnie)

Co to jest osmoza?

dotyczy tylko wody, którą się przemieszcza, żeby wyrównać stężenia zgodnie z gradientem stężeń.

Na czym polega transport aktywny?

Transport substancji wbrew gradientowi stężeń z użyciem ATP

Co to jest endocytoza?

Pobieranie dużych substancji do wnętrza komórki. Błona zagina się do środka, otacza substancje i wciąga ją w „pęcherzyk”

Co to jest egzocytoza?

Usuwanie substancji z komórki na zewnątrz. Pęcherzyk wewnątrz komórki łączy się z błoną i uwalnia zawartość poza komórkę (jak trzeba się czegoś pozbyć albo coś wysłać)

Co to jest gradient stężeń?

Różnica stężenia substancji między dwoma obszarami.

Co oznacza transport zgodny z gradientem stężeń?

Ruch z miejsca o wyższym stężeniu do niższego.

Co oznacza transport wbrew gradientowi stężeń?

Ruch z miejsca o niższym stężeniu do wyższego.

Czym jest ATP?

Nośnikiem energii w komórce.

Jaką funkcję pełni jądro komórkowe?

Steruje pracą komórki i przechowuje DNA.

Co to jest chromatyna?

Luźno ułożone DNA w jądrze komórkowym.

Co to jest chromosom?

Skondensowana forma DNA widoczna podczas podziału komórki.

Jaka jest różnica między chromatyną a chromosomem?

To samo DNA, ale inaczej upakowane.

Jaką funkcję pełni jąderko?

Produkuje składniki rybosomów.

Co dzieje się z chromatyną podczas podziału komórki?

Zwija się w chromosomy.

Co to jest metabolizm?

Wszystkie reakcje chemiczne zachodzące w organizmie.

Na czym polega anabolizm?

Tworzenie dużych cząsteczek z małych przy użyciu energii.

Na czym polega katabolizm?

Rozkład dużych cząsteczek z uwolnieniem energii.

Z czego zbudowane jest ATP?

Z adeniny, rybozy i trzech reszt fosforanowych.

Jaką funkcję pełni ATP?

Magazynuje i przenosi energię.

Czym są enzymy?

Białkami przyspieszającymi reakcje chemiczne.

Co to jest centrum aktywne enzymu?

Miejsce przyłączenia substratu.

Co to jest substrat?

Substancja, na którą działa enzym.

Na czym polega swoistość enzymatyczna?

Enzym działa tylko na określony substrat lub reakcję. (bo centrum aktywne ma określony kształt i pasuje do konkretnego substratu)

Jak wysoka temperatura wpływa na enzymy?

Zwiększa szybkość działania do pewnego momentu, potem powoduje denaturację (niszczenie struktury białek)

Jak pH wpływa na enzymy?

Każdy enzym ma optymalne pH działania.

Co to jest inhibitor kompetencyjny?

Substancja blokująca centrum aktywne enzymu.

Co to jest inhibitor niekompetencyjny?

Substancja zmieniająca kształt centrum aktywnego.

Co to jest oddychanie komórkowe?

Proces uzyskiwania energii z substancji odżywczych.

Gdzie zachodzi oddychanie tlenowe?

W mitochondriach.

Jakie są produkty oddychania tlenowego?

ATP, dwutlenek węgla i woda.

Czym różni się oddychanie tlenowe od fermentacji?

Oddychanie wymaga tlenu i daje więcej energii, fermentacja nie wymaga tlenu i daje mniej energii.

Jaką rolę pełnią mitochondria?

Wytwarzają ATP

Co to jest cykl komórkowy?

Okres od jednego podziału komórki do następnego.

Jakie są główne fazy cyklu komórkowego?

Interfaza i faza M

Co dzieje się podczas interfazy?

Komórka rośnie, wykonuje funkcje i kopiuje DNA.

Na czym polega mitoza?

Powstają dwie identyczne komórki potomne.

Jaki jest cel mitozy?

Wzrost, regeneracja i wymiana komórek.

Jakie komórki dzielą się mitotycznie?

Komórki skóry, nabłonka i szpiku kostnego.

Na czym polega mejoza?

Powstają komórki o zredukowanej liczbie chromosomów.

Jaka jest główna różnica między mitozą a mejozą?

Mitoza daje identyczne komórki, mejoza zmniejsza liczbę chromosomów o połowę.

Związki organiczne

związki chemiczne co zawierają węgiel

związek chemiczny

substancja z wielu pierwiastków

Białka błonowe to

Lipoproteiny i glikoproteiny

Lipoproteiny

Białka połączone z lipidami

Białka połączone z resztą cukrową

glikoproteiny

Transport bierny

bez nakładu energii (chillówa), zgodnie z gradientem stężeń

Anabolizm przykład

tworzenie białek, wzrost mięśni, fotosynteza

Katabolizm przykład

rozkładanie jedzenia na energię

budowa enzymu

część białkowa i centrum aktywne

Co to jest nowotwór?

Niekontrolowany rozrost komórek organizmu.

Dlaczego powstają nowotwory?

Przez mutacje DNA zaburzające kontrolę podziałów komórkowych.

Jakie czynniki zwiększają ryzyko nowotworów?

Promieniowanie UV, papierosy, alkohol, predyspozycje genetyczne.

Czym różni się komórka nowotworowa od zdrowej?

Dzieli się niekontrolowanie i nie reaguje prawidłowo na sygnały organizmu.

Co to jest apoptoza?

Programowana śmierć komórki.

Dlaczego apoptoza jest ważna?

Usuwa uszkodzone lub niepotrzebne komórki.

Kiedy apoptoza jest potrzebna?

Podczas rozwoju organizmu, usuwania uszkodzonych komórek i ochrony przed nowotworami.

Jak nowotwory omijają apoptozę?

Komórki nowotworowe tracą zdolność do programowanej śmierci.

Co to są mutageny?

Czynniki powodujące mutacje DNA.

Jakie są przykłady mutagenów?

Promieniowanie UV, dym papierosowy i niektóre substancje chemiczne.

Rozprzestrzenianie się komórek nowotworowych do innych części organizmu.

przeżut nowotworu

Dlaczego komórki nowotworowe są groźne?

Zaburzają działanie tkanek i zużywają zasoby organizmu.

Jak organizm chroni się przed nowotworami?

Naprawia DNA i usuwa uszkodzone komórki przez apoptozę.